2008 Bach

Bergkerk, 16 maart 2008

Christus Hans van Heiningen
evangelist Harry van Berne
alt Liesbeth van der Loop
sopraan Sabine Wüthrich
tenor Sebastian Brouwer
bas Hans Voschezang

dirigent Frank Deiman

 

Inleiding Johannes Passion maart 2007

Euterpe heeft de laatste jaren een aantal keer de Matthäus Passion uitgevoerd. Omdat we ook de andere muziek van deze prachtige componist wilden leren kennen hebben we na de Hohe Messe voor de Johannes Passion gekozen.

Johann Sebastian Bach schreef de eerste versie van de Johannes Passion in 1724. Daarna bleef hij met het stuk bezig; voegde delen toe, zoals het "O Mensch, bewein dein Sünde groß" van de Mattheüs Passion (die in een volgende versie ook weer verdween). De vierde, en laatste, versie uit 1749 zult u vandaag beluisteren.

Zoals gebruikelijk in de passies van zijn tijd gebruikt Bach bepaalde muzikale vormen.
De evangelist zingt in recitatief-vorm de tekst van het evangelie. Bach kleurt hierbij de tekst met allerlei affecten: muzikale formules. Bij een droevige gebeurtenis klinken klagend dalende halve tonen. Als er over de hemel gezongen wordt stijgt de melodie. Bij boosheid en gevaar klinken rare, of zelfs lelijke toonsafstanden. In de recitatieven komen ook verschillende personen aan het woord zoals Jezus en Pilatus.
In de solo-aria’s reageert de individuele mens op de gebeurtenissen. Het is vaak emotionele, expressieve poëzie, in het geval van de Johannes Passion van verschillende dichters.
Het koor zingt de turbae, de volkskoren, en heeft daarmee een rol in het evangelieverhaal. Daarnaast zingt het koor de koralen waarin de gelovige gemeente haar geloof betuigd. Ook in deze koralen kleurt Bach de woorden door ze spannende harmonieën te geven of ze met een opvallende melodielijn in een onderstem (alt, tenor of bas) te benadrukken.

De evangelist Johannes legt in zijn teksten minder nadruk op het lijden van Jezus. Hij ziet de kruisiging meer als een verlossing en een terugkeer naar de Vader. De Zoon van God is naar de aarde gezonden met een boodschap die de mensen niet begrepen. De lijdende Jezus wordt veel minder benadrukt dan bijvoorbeeld in de Matthäus Passion. Het verraad van Judas blijft onvermeld. Jezus komt tegenover zijn rechters onomwonden ervoor uit wie hij is: "Ich bin’s". Centraal staat het proces, waarin het koor de rollen van hogepriesters en dienaren, opgewonden menigte, of soldaten speelt. Doordat de hogepriesters de woorden van Jezus afwisselend interpreteren volgens de joodse en de Romeinse wet wordt Pilatus in een hoek gedreven en moet hij Jezus veroordelen. Op weg naar Golgotha draagt Jezus zijn kruis alleen. Aan het kruis genageld is Hij minder de man van smarten en meer degene die de wil van zijn Vader voltrekt. Hij vraagt zich dan ook niet af waarom God Hem heeft verlaten. Hij zorgt dat Maria goed onderdak krijgt. Nadat Christus wat zure wijn heeft gedronken zegt Hij: "Es ist vollbracht", buigt het hoofd en sterft, zonder luid geschreeuw. Hij is een koning en draagt zijn lot met grote waardigheid.
Klik hier voor de recensie in de Stentor van 17 maart